Oppskrifter på mjølkemat

Går du på skulen? Då bør du ikkje lage denne maten utan ein vaksen som kan det frå før. Ver førebudd - kanskje du ikkje har smaka noko så merkeleg før? 

Korleis lagar ein ystil-soll?
Korleis lagar ein sur-ystil?
Korleis lagar ein dylle?
Korleis lagar ein rummegraut?
Korleis lagar ein rummebrød?











 

 













 

 

 





  
Korleis lagar ein ystil-soll?

Ein tek ostestoffet ut av broste mjølk og serverer det med fløytemjølk.

Ystil er ostestoffet som er att når ein siler av mysa frå mjølka. For at søt mjølk skal breste (skilje seg i ystil og myse) må ein ha i osteløype (kjæse). Det får ein kjøpt på apoteket. 


4 porsjonar ystil-soll:

1. Varm opp 2 liter mjølk (heil eller skumma) til 32 grader.  
2. Dra kjelen av plata. 
3. Ha i 1 ss osteløype. 
4. La det stå til ostestoffet skil seg ut. 
5. Tøm alt over i ein kjele el.l. gjennom ei sil. Mysa renn ned, ystilen vert att. 
6. Et ystilen med fløytemjølk (blanding av fløyte og mjølk). 


Det går òg an å lage surystil-soll (av sur mjølk). Då treng ein ikkje kjæse.


Oppskrifta på ystil-soll er henta frå Meir halling-kost (1998, s. 50) av Lise Laa

Sjå filmopptak av ei stølskone som lagar surystil og annan mjølkemat i "Stølskona" (1964). NB Digital - (27 min).


Sjå oppskrifta på surystil-soll i:
Meir halling-kost (1998, s. 49) av Lise Laa

Ost og prim


  
Tilbake til spørsmåla
























 

 

 

 

 

 

 



 
Korleis lagar ein sur-ystil?

Ein varmar sur mjølk slik at ho skil seg.


Slik lagar du sur-ystil:

1. Varm sur skumma mjølk til ho skil seg.
2. Ha alt ned i ein sil og la mysa renne godt frå seg. Sur-ystilen er stoffet du har att i silen.
3. Servér med rumme eller surmjølk.

Sur-ystilen kan frysast.

Eit anna namn på denne osten er sjørost.

Les om sur-ystilen i:
Meir halling-kost (1998, s. 49) av Lise Laa


Sjå filmopptak av ei stølskone som lagar surystil og annan mjølkemat i "Stølskona" (1964). NB Digital - (27 min).

 

  
Tilbake til spørsmåla






















 

 

 

 

 

 

 





  
Korleis lagar ein dylle?

Ein kokar mjølk og risgryn saman til det blir ein god prim-karamellsmak.


Slik lagar du 1 liter ferdig dylle (3-4 personar):

3 liter mjølk
100 g risgryn
1/10 pk kanelstenger 
salt 
sukker

1. Varm mjølka sakte opp så det blir primsmak og lysebrun farge. Rør frå botnen iblant.
2. Legg risgryna i vatn når mjølka kokar. Dei skal verte litt mjuke.
3. Tøm risgryna i mjølka når ho har kokt i ein og ein halv time. 
4. La det stå og trekke ved svak varme til det blir ei tjukk suppe. Gryna må ikkje koke for lenge.
5. Ha i salt og sukker etter smak.
6. Server kald med sukker og kanel på.   

Dylle var ettermat (dessert) i gamle dagar. Denne retten er spesielt kjend i Ål, men har òg vore mykje brukt elles i Hallingdal. Dylle blir rekna for å vere ein festdessert, servert i bryllaup, likferder og konfirmasjonar.  

Sjå 2 oppskrifter på dylle i:
Meir halling-kost (1998, s. 44) av Lise Laa

Ost og prim

 

  
Tilbake til spørsmåla





 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


  
Korleis lagar ein rummegraut?

Ein kokar saman rumme og mjøl. 

Slik lagar du gamaldags rummegraut:

1 liter rumme
1 1/2 dl kveitemjøl
2 ss byggmjøl
1/4 ts salt

1. La rummen småkoke til feittet viser seg.
2. Sikt i mjølet. Rør forsiktig så det ikkje legg seg nedi.
3. Kok til feittet kjem fram. Skum av det smøret du ikkje vil ha.
4. Smak til med salt. 
5. Server med sukker og kanel, flatbrød viss du vil. Drikk søt mjølk eller raud saft til. 

Rummegrauten vart òg kalla slåttegraut, bufargraut eller barselgraut. Den vart brukt som sending til gjestebod eller likferd. Då hadde dei sukkeret i grauten. 
Før brukte dei ikkje kanel, og dei drakk øl til grauten i staden for mjølk og saft.

Oppskrifta på rummegraut er henta frå Meir halling-kost (1998, s. 42) av Lise Laa
Tilbake til spørsmåla

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Korleis lagar ein rummebrød?

Dette er vanskeleg å få til. Sjå heller på ein som kan det!

For å lage rummebrød treng ein særskilt utstyr, og det trengst nok ekstra vegleiing og øving for å få det til. Det finst fleire ulike oppskrifter på rummebrød. 

Rummebrøda er tynne og smuldrar lett opp. Det er vanskeleg å frakte dei utan at dei brekk. Ein skal servere brøda i heile lefser, men brekke dei opp når ein forsyner seg. Det er det ikkje alle som veit. Ei hallingkjerring skal ha teke med seg rummebrød til ei familiesamkome. Ho var glad for at dei var like heile då ho kom fram. Men ho som stelte på kjøkenet brekte dei opp i små stykke!

Rummebrødet var av det finaste bakverket som ein kunne servere, og det var mykje brukt i heile Hallingdal. Det var vanleg å servere saman med mjølkeprim.   

Onnejentene hadde rummebrød med seg på loftet. Det skulle dei gi til friarar som kom på besøk. 

Du kan lese meir om rummebrød i:
Meir halling-kost (1998, s. 60-62) av Lise Laa

Takkebakst
Gjestebod